واژه‌نامه ارز دیجیتال (کریپتوکارنسی)

آربیتراژ یعنی خرید یک دارایی از یک بازار یا صرافی با قیمت پایین‌تر و فروش همزمان آن در بازار دیگری با قیمت بالاتر. این استراتژی از اختلاف قیمت بین صرافی‌های مختلف سود می‌برد. آربیتراژکاران با فعالیت خود در واقع به متعادل شدن قیمت‌ها در صرافی‌های مختلف کمک می‌کنند و فرصت‌های سودآور معمولاً چند ثانیه بیشتر طول نمی‌کشند.

آلت‌سیزن دوره‌ای است که در آن آلت‌کوین‌ها عملکرد بهتری نسبت به بیت‌کوین دارند و اکثر آلت‌کوین‌های برتر رشد چشمگیری را تجربه می‌کنند. شاخص آلت‌سیزن معمولاً زمانی تأیید می‌شود که ۷۵ درصد از ۵۰ ارز برتر بازار در ۹۰ روز گذشته از بیت‌کوین پیشی گرفته باشند. این دوره‌ها معمولاً پس از رشد اولیه بیت‌کوین رخ می‌دهند زیرا سرمایه از بیت‌کوین به آلت‌کوین‌ها سرازیر می‌شود.

آلت‌کوین (Altcoin) به هر ارز دیجیتالی گفته می‌شود که بیت‌کوین نباشد. این واژه از ترکیب «alternative» و «coin» ساخته شده است. اتریوم، ریپل، سولانا و هزاران ارز دیگر همگی در این دسته قرار می‌گیرند. آلت‌کوین‌ها اغلب نوسانات بیشتری نسبت به بیت‌کوین دارند و می‌توانند سودها یا ضررهای بسیار بزرگ‌تری ایجاد کنند.

اتریوم دومین ارز دیجیتال بزرگ جهان از نظر مارکت‌کپ و پیشرفته‌ترین بلاک‌چین قراردادهای هوشمند است که در سال ۲۰۱۵ توسط ویتالیک بوترین راه‌اندازی شد. اتریوم بستری است که روی آن هزاران برنامه غیرمتمرکز (dApp)، توکن‌های دیفای و NFT‌ها ساخته شده‌اند. واحد پول این شبکه «اتر» (ETH) نام دارد.

اثبات سهام یک مکانیزم اجماع است که در آن اعتبارسنجان شبکه به جای صرف انرژی محاسباتی، مقداری از ارز دیجیتال را به عنوان وثیقه قفل می‌کنند تا حق تأیید تراکنش‌ها را به دست آورند. اتریوم در سال ۲۰۲۲ با رویداد «مرج» از اثبات کار به اثبات سهام مهاجرت کرد. این مکانیزم نسبت به اثبات کار مصرف انرژی بسیار کمتری دارد.

اثبات کار قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مکانیزم اجماع در دنیای کریپتو است که بیت‌کوین از آن استفاده می‌کند. در این روش، ماینرها با حل مسائل ریاضی پیچیده رقابت می‌کنند تا بلوک بعدی را به زنجیره اضافه کنند و پاداش دریافت کنند. انتقاد اصلی به این سیستم مصرف بالای انرژی الکتریکی است.

ارز دیجیتال یا کریپتوکارنسی نوعی پول الکترونیکی است که از رمزنگاری برای امنیت استفاده می‌کند و بر بستر شبکه‌های بلاک‌چین غیرمتمرکز عمل می‌کند. برخلاف پول سنتی که توسط بانک مرکزی کنترل می‌شود، ارزهای دیجیتال توسط قوانین ریاضی و اجماع شبکه اداره می‌شوند. بیت‌کوین، اتریوم، سولانا و هزاران ارز دیگر در این دسته قرار می‌گیرند.

استیبل‌کوین نوعی ارز دیجیتال است که ارزش آن به یک دارایی ثابت مانند دلار آمریکا، طلا یا یک سبد دارایی گره خورده است تا از نوسانات شدید جلوگیری کند. تتر (USDT)، یواس‌دی‌سی (USDC) و دای (DAI) از معروف‌ترین استیبل‌کوین‌ها هستند. این ارزها ابزار مهمی در اکوسیستم دیفای محسوب می‌شوند زیرا نوسان قیمتی ندارند.

استیکینگ به معنای قفل کردن ارزهای دیجیتال در یک شبکه بلاک‌چینی به منظور مشارکت در اعتبارسنجی تراکنش‌ها و دریافت پاداش است. این فرآیند مشابه سپرده‌گذاری در بانک برای دریافت سود است، با این تفاوت که پاداش‌ها معمولاً به صورت همان ارز پرداخت می‌شود. استیکینگ در شبکه‌های مبتنی بر اثبات سهام مانند اتریوم، سولانا و کاردانو امکان‌پذیر است.

اسلیپاژ (Slippage) تفاوت بین قیمت مورد انتظار یک معامله و قیمت واقعی اجرای آن است. در بازارهای کم‌نقدینگی یا هنگام ثبت سفارش‌های بزرگ، قیمت اجرا ممکن است با قیمت مشاهده‌شده فاصله داشته باشد. در صرافی‌های غیرمتمرکز، اسلیپاژ بیشتری نسبت به صرافی‌های متمرکز رخ می‌دهد زیرا قیمت به نسبت سفارش در استخر نقدینگی تغییر می‌کند.

بلاک‌چین یک دفتر کل توزیع‌شده و غیرمتمرکز است که تراکنش‌ها را در قالب بلوک‌های به‌هم‌پیوسته ثبت می‌کند. هر بلوک حاوی یک هش رمزنگاری از بلوک قبلی است که زنجیره‌ای دست‌نخوردنی ایجاد می‌کند. این فناوری پایه و اساس تمام ارزهای دیجیتال است و کاربردهای آن از مالی گرفته تا زنجیره تأمین، بهداشت و رأی‌گیری گسترش یافته است.

بیت‌کوین اولین ارز دیجیتال غیرمتمرکز جهان است که در سال ۲۰۰۹ توسط فردی یا گروهی با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو معرفی شد. حداکثر عرضه بیت‌کوین ۲۱ میلیون واحد است و این کمیابی برنامه‌ریزی‌شده آن را به «طلای دیجیتال» مشهور کرده است. بیت‌کوین بیشترین سهم از کل بازار کریپتو (دامیننس) را دارد و به عنوان شاخص اصلی سلامت این بازار شناخته می‌شود.

پرتفولیو مجموعه تمام دارایی‌های دیجیتال یک شخص یا نهاد سرمایه‌گذار است. مدیریت صحیح پرتفولیو شامل توزیع سرمایه بین دارایی‌های مختلف برای کاهش ریسک و بهینه‌سازی بازده است. در کریپتو، یک پرتفولیو متنوع می‌تواند شامل بیت‌کوین، اتریوم، آلت‌کوین‌های برتر و حتی مقداری استیبل‌کوین برای مدیریت نوسانات باشد.

پول نقدینگی یک قرارداد هوشمند است که مخزنی از دو یا چند توکن را نگهداری می‌کند تا صرافی غیرمتمرکز بتواند معاملات را بدون نیاز به دفتر سفارشات انجام دهد. تأمین‌کنندگان نقدینگی (LP) با واریز توکن‌های خود به این مخازن، بخشی از کارمزد معاملات را به عنوان پاداش دریافت می‌کنند. ریسک اصلی این کار «زیان ناپایدار» (Impermanent Loss) است که از تغییر نسبت قیمت توکن‌های جفت ناشی می‌شود.

توکن یک دارایی دیجیتال است که بر روی یک بلاک‌چین موجود (مانند اتریوم) ساخته می‌شود و بلاک‌چین مستقل خودش را ندارد. برخلاف کوین که ارز بومی شبکه است، توکن‌ها می‌توانند نمایانگر ارزش‌های مختلف مانند سهام پروژه، حق رأی، دارایی واقعی یا دسترسی به سرویس‌ها باشند. اکثر توکن‌های دیفای و NFT‌ها در واقع توکن‌هایی هستند که روی اتریوم مستقر شده‌اند.

حجم معاملات مجموع ارزش یا تعداد کوین‌هایی است که در یک بازه زمانی مشخص (معمولاً ۲۴ ساعت) خرید و فروش شده‌اند. حجم بالا نشان‌دهنده علاقه و فعالیت زیاد در بازار است و می‌تواند حرکت‌های قیمتی را تأیید کند. تحلیلگران تکنیکال از حجم معاملات برای تأیید روندها استفاده می‌کنند — شکست قیمت با حجم بالا معتبرتر از شکست با حجم پایین است.

حمایت (Support) یک سطح قیمتی است که در آن فشار خرید به اندازه کافی قوی است که از ریزش بیشتر قیمت جلوگیری کند. این سطوح معمولاً جایی هستند که قیمت در گذشته از آن‌جا بازگشته یا تراکم بالایی از خریداران دارند. هنگامی که یک سطح حمایتی شکسته می‌شود، اغلب به یک سطح مقاومتی تبدیل می‌شود — پدیده‌ای که «تغییر نقش» نامیده می‌شود.

دامیننس بیت‌کوین درصد سهم بیت‌کوین از کل ارزش بازار (مارکت‌کپ) تمام ارزهای دیجیتال است. وقتی دامیننس بالا می‌رود، سرمایه از آلت‌کوین‌ها به بیت‌کوین رفته است و بازار محافظه‌کارتر است. کاهش دامیننس معمولاً نشانه‌ای از شروع آلت‌سیزن است. دامیننس بیت‌کوین یکی از مهم‌ترین شاخص‌های کلان بازار کریپتو است.

دایورسیفیکیشن یا تنوع‌بخشی استراتژی توزیع سرمایه بین دارایی‌های مختلف برای کاهش ریسک است. در کریپتو این مفهوم شامل نگه‌داشتن ارزهای مختلف از دسته‌های متفاوت (لایه یک، دیفای، مِم‌کوین و استیبل‌کوین) می‌شود. هدف اصلی تنوع‌بخشی این است که ضرر یک دارایی با سود دارایی دیگر جبران شود.

دیفای یا امور مالی غیرمتمرکز (Decentralized Finance) به مجموعه‌ای از پروتکل‌ها و برنامه‌های مالی اشاره دارد که بدون واسطه‌های مالی سنتی مانند بانک روی بلاک‌چین اجرا می‌شوند. در دیفای می‌توان وام داد، وام گرفت، معامله کرد، بیمه خرید و سود کسب کرد. تمام این فعالیت‌ها توسط قراردادهای هوشمند خودکار می‌شوند و هیچ شخص یا سازمانی آن‌ها را کنترل نمی‌کند.

رژکشن یا ردشدن زمانی رخ می‌دهد که قیمت به یک سطح مقاومتی یا حمایتی مهم می‌رسد اما نمی‌تواند از آن عبور کند و به سرعت باز می‌گردد. رژکشن قوی اغلب با کندل‌های خاصی مانند «پین‌بار» یا «دوجی» مشخص می‌شود که سایه‌های بلند نشان‌دهنده فشار مخالف هستند. این سیگنال برای تحلیلگران تکنیکال بسیار مهم است.

سافت فورک نوعی ارتقاء بلاک‌چین است که با پروتکل قدیمی سازگار است؛ یعنی نودهایی که نرم‌افزار قدیمی دارند می‌توانند همچنان تراکنش‌های ارتقاءیافته را تأیید کنند. این نوع فورک معمولاً برای اعمال تغییرات کوچک یا بهبودهای امنیتی استفاده می‌شود. SegWit بیت‌کوین که ظرفیت تراکنش را افزایش داد، نمونه‌ای از سافت فورک است.

صرافی غیرمتمرکز (DEX) پلتفرمی است که بدون واسطه و کنترل مرکزی، تبادل مستقیم ارزهای دیجیتال بین کاربران را ممکن می‌سازد. در DEX کاربران دارایی‌های خود را در کیف پول شخصی نگه می‌دارند و معاملات از طریق قراردادهای هوشمند انجام می‌شود. Uniswap، SushiSwap و PancakeSwap از معروف‌ترین صرافی‌های غیرمتمرکز هستند.

صرافی متمرکز (CEX) پلتفرمی است که توسط یک شرکت اداره می‌شود و خرید، فروش و نگهداری ارزهای دیجیتال کاربران را مدیریت می‌کند. بایننس، کوین‌بیس و کراکن از بزرگ‌ترین CEXها هستند. مزیت اصلی CEX سرعت، نقدینگی بالا و رابط کاربری آسان است، اما کاربران باید به امانت‌داری صرافی اعتماد کنند چون کلید خصوصی دارایی‌ها در اختیار صرافی است.

فورک به تغییر اساسی در پروتکل یک بلاک‌چین گفته می‌شود که می‌تواند یک زنجیره جدید ایجاد کند یا قوانین موجود را تغییر دهد. فورک‌ها دو نوع اصلی دارند: هارد فورک (تغییرات ناسازگار) و سافت فورک (تغییرات سازگار با نسخه قدیمی). اختلاف نظر در جامعه توسعه‌دهندگان بیت‌کوین در سال ۲۰۱۷ منجر به فورک و تولد بیت‌کوین کش شد.

کلید خصوصی یک رشته منحصربه‌فرد رمزنگاری‌شده است که نشان‌دهنده مالکیت شما بر دارایی‌های کریپتویی و تنها راه امضای تراکنش‌ها است. هرکسی که به کلید خصوصی شما دسترسی داشته باشد می‌تواند تمام دارایی‌های کیف پول را برداشت کند. برخلاف رمز عبور، کلید خصوصی گم‌شده قابل بازیابی نیست — پس از دست دادن آن به معنای از دست دادن دائمی دارایی است.

کلید عمومی از کلید خصوصی ریاضی مشتق می‌شود و می‌توان آن را با دیگران به اشتراک گذاشت. آدرس کیف پول کریپتو (که به دیگران می‌دهید تا به شما ارز بفرستند) در واقع یک نسخه هش‌شده از کلید عمومی است. ارسال کلید عمومی یا آدرس کیف پول به دیگران هیچ خطری ندارد، اما کلید خصوصی باید همیشه محرمانه بماند.

کندل یا نمودار شمعی (Candlestick) نمایش بصری تغییرات قیمت یک دارایی در یک بازه زمانی مشخص است. هر کندل چهار داده را نشان می‌دهد: قیمت باز، قیمت بسته، بالاترین قیمت (سقف) و پایین‌ترین قیمت (کف). رنگ کندل نشان‌دهنده جهت حرکت است: سبز (صعودی) یعنی قیمت بسته بالاتر از قیمت باز بوده و قرمز (نزولی) یعنی قیمت افت کرده است.

گس فی کارمزدی است که کاربران شبکه اتریوم برای پردازش تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند پرداخت می‌کنند. این کارمزد به کمبود منابع محاسباتی شبکه و تعداد عملیات مورد نیاز بستگی دارد و در زمان‌های شلوغی شبکه به شدت افزایش می‌یابد. گس با واحد «gwei» (میلیاردیم اتر) اندازه‌گیری می‌شود.

لایر یا لیکوییدیشن زمانی رخ می‌دهد که یک معامله اهرمی (Leverage) به دلیل حرکت قیمت در جهت مخالف، به حد ضرر خودکار می‌رسد و پوزیشن بسته می‌شود. در این حالت، تمام یا بخش بزرگی از وثیقه‌ای که معامله‌گر گذاشته از بین می‌رود. لایر شدن با اهرم‌های بالا یکی از رایج‌ترین دلایل از دست دادن سرمایه در بازار فیوچرز کریپتو است.

لیکوییدیتی یا نقدینگی نشان‌دهنده میزان آسانی خرید یا فروش یک دارایی بدون ایجاد تأثیر زیاد بر قیمت است. بازارهای با نقدینگی بالا (مانند بیت‌کوین) دارای اسلیپاژ کمتر و اجرای بهتر سفارشات هستند. یک ارز با نقدینگی پایین ممکن است با خرید یا فروش مقدار کمی دچار نوسان شدید قیمت شود که آن را پرریسک‌تر می‌کند.

مارکت‌کپ یا ارزش بازار از ضرب قیمت فعلی یک ارز در تعداد کوین‌های در گردش به دست می‌آید. این معیار نشان‌دهنده اندازه کلی بازار یک ارز است و برای مقایسه ارزهای مختلف استفاده می‌شود. یک ارز با قیمت بالا اما عرضه کم ممکن است مارکت‌کپ کمتری از یک ارز ارزان‌قیمت با عرضه بسیار زیاد داشته باشد.

ماینینگ یا استخراج فرآیندی است که در آن رایانه‌های قدرتمند (ماینرها) با حل مسائل ریاضی پیچیده، تراکنش‌های شبکه بیت‌کوین را تأیید و بلوک جدیدی به زنجیره اضافه می‌کنند. در ازای این کار، ماینر پاداشی به صورت بیت‌کوین تازه‌ضرب‌شده و کارمزد تراکنش‌ها دریافت می‌کند. این فرآیند در واقع همان «خلق» بیت‌کوین‌های جدید است.

مقاومت (Resistance) یک سطح قیمتی است که در آن فشار فروش به اندازه کافی قوی است که از صعود بیشتر قیمت جلوگیری کند. سطوح مقاومت معمولاً در قله‌های قیمتی قبلی یا اعداد روانشناختی مثل ۵۰,۰۰۰ یا ۱۰۰,۰۰۰ دلار شکل می‌گیرند. شکست یک سطح مقاومتی با حجم معاملات بالا نشانه‌ای قوی از ادامه روند صعودی است.

نود یک رایانه یا سرور است که نرم‌افزار بلاک‌چین را اجرا می‌کند، کپی کاملی از تاریخچه تراکنش‌ها را نگه می‌دارد و به تأیید و انتشار اطلاعات در شبکه کمک می‌کند. هرچه تعداد نودها در یک شبکه بیشتر باشد، شبکه غیرمتمرکزتر و مقاوم‌تر در برابر حمله است. هر شخصی می‌تواند یک نود اجرا کند و با این کار به سلامت شبکه کمک کند.

کیف پول دیجیتال (Wallet) ابزاری است که کلیدهای خصوصی و عمومی کاربر را نگهداری کرده و اجازه ارسال، دریافت و مدیریت ارزهای دیجیتال را می‌دهد. کیف پول‌ها دو نوع اصلی دارند: سخت‌افزاری (مانند Ledger) که امنیت بیشتری دارند، و نرم‌افزاری (مانند MetaMask) که دسترسی آسان‌تری ارائه می‌دهند. دارایی واقعی روی بلاک‌چین است و کیف پول فقط کلیدها را نگه می‌دارد.

هارد فورک تغییری اساسی در پروتکل بلاک‌چین است که با نسخه‌های قدیمی سازگار نیست و منجر به جدا شدن زنجیره به دو بلاک‌چین مستقل می‌شود. نودهایی که به‌روزرسانی نکنند روی زنجیره قدیمی باقی می‌مانند. بیت‌کوین کش (BCH) در سال ۲۰۱۷ از هارد فورک بیت‌کوین ایجاد شد. دارندگان ارز اصلی در هارد فورک معمولاً مقدار مساوی از ارز جدید نیز دریافت می‌کنند.

هاشریت (Hash Rate) قدرت محاسباتی کل شبکه ماینرها را اندازه‌گیری می‌کند و به تعداد عملیات هش در ثانیه بیان می‌شود. هاشریت بالاتر به معنای امنیت بیشتر شبکه است زیرا حمله ۵۱ درصدی نیازمند کنترل بیش از نیمی از این قدرت محاسباتی است. هاشریت بیت‌کوین در طول سال‌ها به صورت پیوسته رشد کرده و این نشانه سلامت و رشد شبکه است.

هاوینگ رویدادی است که هر ۲۱۰,۰۰۰ بلوک (تقریباً هر چهار سال) در شبکه بیت‌کوین رخ می‌دهد و پاداش ماینرها را به نصف کاهش می‌دهد. این مکانیزم برای کنترل عرضه و جلوگیری از تورم طراحی شده است. چهارمین هاوینگ بیت‌کوین در آوریل ۲۰۲۴ رخ داد و پاداش را از ۶.۲۵ به ۳.۱۲۵ بیت‌کوین رساند. از نظر تاریخی، هاوینگ‌ها با رشد قیمت در ماه‌های بعد همراه بوده‌اند.

ییلد فارمینگ استراتژی است که در آن کاربران دارایی‌های دیجیتال خود را در پروتکل‌های دیفای قفل می‌کنند تا بازدهی کسب کنند. این بازدهی از کارمزد معاملات، توکن‌های پاداش پروتکل یا بهره وام‌ها حاصل می‌شود. ییلد فارمینگ می‌تواند سودهای بالایی ایجاد کند اما همراه با ریسک‌هایی مانند اسمارت‌کانترکت باگ، زیان ناپایدار و تغییرات ناگهانی APY است.

MACD یک اندیکاتور تکنیکال است که از تفاوت دو میانگین متحرک نمایی (معمولاً ۱۲ و ۲۶ روزه) محاسبه می‌شود. وقتی خط MACD از خط سیگنال به سمت بالا عبور می‌کند، سیگنال خرید ایجاد می‌شود و عبور به سمت پایین، سیگنال فروش در نظر گرفته می‌شود. MACD هم روند بازار و هم قدرت آن را نشان می‌دهد و از پرکاربردترین ابزارهای تحلیل تکنیکال است.

NFT یا توکن غیرمثلی یک دارایی دیجیتال منحصربه‌فرد است که روی بلاک‌چین ثبت شده و قابل کپی یا تعویض با چیز مشابه نیست. برخلاف بیت‌کوین که هر واحدش با واحد دیگری یکسان است، هر NFT هویت منحصربه‌فردی دارد. NFTها کاربردهایی مثل هنر دیجیتال، موسیقی، آیتم‌های بازی و حتی اثبات مالکیت دارایی‌های واقعی دارند.

RSI یا شاخص قدرت نسبی یک اندیکاتور تکنیکال است که قدرت و سرعت حرکات قیمت را اندازه‌گیری می‌کند و بین ۰ تا ۱۰۰ نوسان می‌کند. مقدار بالای ۷۰ نشان‌دهنده اشباع خرید (احتمال کاهش قیمت) و مقدار زیر ۳۰ نشان‌دهنده اشباع فروش (احتمال افزایش قیمت) است. RSI یکی از پرکاربردترین ابزارهای تحلیل تکنیکال در بازار کریپتو است.